Việc xử lý đối với những trường hợp cá nhân, tổ chức không có tài sản, thu nhập để cưỡng chế thi hành Quyết định xử phạt vi phạm hành chính luôn là một bài toán khó. Trước đây tại Nghị định số 166/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 của Chính Phủ Quy định về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, chưa có quy định chi tiết về cách thức "khép hồ sơ" đối với các trường hợp này, dẫn đến tình trạng hồ sơ tồn đọng kéo dài.
Để tháo gỡ "điểm nghẽn" thi hành Quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong công tác thi hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính. Vừa qua, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 296/2025/NĐ-CP ngày 16/11/2025 Quy định về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, đã mang lại một hành lang pháp lý minh bạch, quy định rõ ràng từ việc xác lập trạng thái "chưa có điều kiện thi hành" đến trình tự "chấm dứt cưỡng chế", giúp cơ quan hành chính quản lý hồ sơ một cách khoa học, hiệu quả và chặt chẽ.
Quyết định chưa có điều kiện cưỡng chế – Bước đệm cần thiết:
Theo quy định tại khoản 1 Điều 47 Nghị định số 296/2025/NĐ-CP quy định rõ, khi đã áp dụng các biện pháp xác minh cho thấy các đối tượng vi phạm hành chính thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 47, cụ thể như sau:
+ Người phải thi hành quyết định xử phạt, quyết định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả không có thu nhập hoặc có thu nhập chỉ bảo đảm cuộc sống tối thiểu cho người đó, người mà họ có trách nhiệm nuôi dưỡng và không có tài sản để cưỡng chế thi hành hoặc có tài sản nhưng giá trị tài sản không đủ hoặc chỉ đủ để thanh toán chi phí cưỡng chế hoặc tài sản thuộc trường hợp không được kê biên;
+ Tổ chức, hộ kinh doanh, hộ gia đình, tổ hợp tác, cộng đồng dân cư bị cưỡng chế không có tài sản để cưỡng chế thi hành hoặc có tài sản nhưng giá trị tài sản không đủ hoặc chỉ đủ để thanh toán chi phí cưỡng chế hoặc tài sản thuộc trường hợp không được kê biên;
Hội nghị tập huấn công tác xử lý VPHC
+ Chưa xác định được địa chỉ, nơi cư trú của người phải thi hành quyết định xử phạt, quyết định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả khi đã thực hiện tất cả các biện pháp theo quy định của pháp luật.
à Căn cứ một trong các trường hợp trên, cho thấy đối tượng không có thu nhập, không có tài sản hoặc giá trị tài sản quá thấp không đủ chi trả chi phí cưỡng chế thì người có thẩm quyền ra Quyết định cưỡng chế ban hành Quyết định về việc chưa có điều kiện cưỡng chế thi hành Quyết định xử phạt vi phạm hành chính.
So với Nghị định số 166/2013/NĐ-CP của Chính phủ, đây là điểm mới được thể hiện bằng việc chuẩn hóa thành văn bản chính thức. Quyết định này là căn cứ để cơ quan lưu hồ sơ, tạm dừng các hoạt động cưỡng chế tốn kém nguồn lực, đồng thời xác lập trách nhiệm tiếp tục theo dõi biến động tài sản của đối tượng vi phạm.
Quy định mới về ban hành Quyết định chấm dứt cưỡng chế:
Đây là nội dung mới đặc biệt quan trọng để "khép hồ sơ" cưỡng chế một cách đảm bảo theo quy định của pháp luật. Nghị định số 296/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định trình tự chấm dứt cưỡng chế như sau:
à Sau khi có quyết định về việc chưa có điều kiện cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính quy định tại khoản 1 Điều 47, người có thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế phải tiến hành thực hiện các bước được quy định tại khoản 2 Điều 47, cụ thể:
+ Sau thời hạn 06 tháng, kể từ ngày có quyết định về việc chưa có điều kiện cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, thì trong thời gian 15 ngày, người có thẩm quyền tiến hành xác minh lần thứ nhất.
+ Sau thời hạn 06 tháng, kể từ ngày thực hiện xác minh lần thứ nhất, thì trong thời gian 15 ngày, người có thẩm quyền tiến hành xác minh lần thứ hai.
à Nếu đã thực hiện xong tất cả các bước trên mà xác định vẫn chưa có điều kiện cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt thì trong thời hạn 15 ngày, kể từ ngày kết thức xác minh lần hai, người có thẩm quyền ban hành quyết định chấm dứt việc cưỡng chế.
à Gửi và thông báo: Quyết định chấm dứt phải được gửi cho đối tượng vi phạm, các cơ quan phối hợp và tổ chức tín dụng liên quan để giải tỏa các biện pháp ngăn chặn (như phong tỏa tài khoản) đã áp dụng trước đó.
Hiện nay, tại Nghị định số 118/2021/NĐ-CP ngày 23/12/2021 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật xử lý vi phạm hành chính được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 68/2025/NĐ-CP và Nghị định số 190/2025/NĐ-CP của Chính phủ, vẫn chưa có quy định về các biểu mẫu quyết định về việc chưa có điều kiện cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính và quyết định chấm dứt việc cưỡng chế. Do đó, trong thời gian tới, Chính phủ sẽ tiếp tục rà soát ban hành thêm các biểu mẫu để phù hợp với quy định của Nghị định số 296/2025/NĐ-CP.
Việc bổ sung trình tự chấm dứt cưỡng chế tại Điều 47 Nghị định số 296/2025/NĐ-CP của Chính phủ là một bước tiến lớn so với Nghị định số 166/2013/NĐ-CP, giúp khép lại các hồ sơ không còn khả năng thi hành được đảm bảo theo quy định của pháp luật, minh bạch trách nhiệm, xác định rõ thời điểm kết thúc trách nhiệm của cơ quan cưỡng chế, tránh việc thiếu sâu sát đối với các vụ việc kéo dài.
Quy định tại Điều 47 Nghị định 296/2025/NĐ-CP đã tạo ra một quy trình khép kín: từ xác minh, tạm dừng (chưa có điều kiện) đến kết thúc (chấm dứt cưỡng chế). Sự thay đổi này không chỉ giúp khắc phục những hạn chế của Nghị định số 166/2013/NĐ-CP mà còn đảm bảo tính nhân văn, thực tế của pháp luật. Giúp các cơ quan quản lý nhà nước nâng cao hiệu quả công việc, đảm bảo mọi hồ sơ cưỡng chế đều có "điểm khởi đầu" và "điểm kết thúc" rõ ràng, đảm bảo đúng quy định pháp luật.
Nghị định số 296/2025/NĐ-CP ngày 16/11/2025 có hiệu lực kể từ ngày 01/01/2026 và thay thế Nghị định số 166/2013/NĐ-CP ngày 12 tháng 11 năm 2013 của Chính phủ.
Bảo Quốc – Phòng Quản lý XLVPHC và Theo dõi THPL